سه شنبه ۲۴ تیر ۱۳۹۹

بخش ها

آرشیو ماهیانه


دسته ها:روانکاوی در انجمن فرویدی، روانکاوی در رسانه‌ها و در جامعه، سؤالات در مورد مدرک تحصیلی دکتر محمد صنعتی

آیا از فردی که در سایه خلأ ناشی از نبود قوانین سختگیرانه با تقلب به درجه استادی دانشگاه رسیده است، می‌توان توقع خدمت به کشور را داشت؟

نویسنده: حسن رضایی

 

حاشیه‌ای بر تقلب علمی و راه‌های مقابله با آن

اساتید تقلبی

 

در سال‌های اخیر پس از روند افزایشی تعداد دانشجویان کشور در مقاطع مختلف، اوج‌گیری تب مدرک‌گرایی و گسترش انواع شیوه‌های پذیرش دانشجو…

 

 

در سال‌های اخیر پس از روند افزایشی تعداد دانشجویان کشور در مقاطع مختلف، اوج‌گیری تب مدرک‌گرایی و گسترش انواع شیوه‌های پذیرش دانشجو، یکی از منکرات و رفتارهای زشتی که خود را بیشتر از پیش در جامعه علمی و دانشگاهی کشور نشان می‌دهد، تقلب و سرقت علمی است. مسئله‌ای که ظهور وسایل ارتباطی جدید و شبکه اینترنت نیز بیشتر از پیش به آن دامن زده است. اگر بخواهیم مفهوم «تقلب علمی» را در یک جمله فشرده و کوتاه بیان کنیم، به این صورت خواهد بود: «استفاده از آثار فکری دیگران بدون ارجاع مناسب به صاحب اصلی محتوا.»

تقلب و سرقت علمی طبیعتاً در فضای عمومی جامعه به مراتب زشت‌تر از سرقت اتومبیل، گوشی موبایل، لوازم خانگی و… جلوه خواهد کرد. زیرا افرادی که پای در مکان مقدس دانشگاه می‌گذارند، تعهدی نانوشته را در جهت کمک به پیشبرد علم و فضایل انسانی در جامعه خویش امضا نموده‌اند. حال اگر یک فرد علمی بخواهد دست به تقلب و سرقت بزند، روشن است که عمق منکر رخ داده به مراتب بیش از رواج سرقت‌های دیگر در جامعه خواهد بود. با این حال، واقعیت آن است که امروزه جامعه علمی ما به سمت و سوی عادی جلوه دادن تقلب علمی در حرکت است.

انبوه تبلیغات دیواری درباره «پایان‌نامه‌فروشی»، نوشتن مقاله ISI و «خرید و فروش تحقیقات علمی!» بر دیوارهای دانشگاه تهران- به عنوان نماد آموزش عالی کشور- حکایت از فاجعه‌ای دارد که در سایه بی‌توجهی مسئولان آموزش عالی کشور در حال رخ دادن است. برخی رسوایی‌های علمی رخ داده در سال‌های اخیر در مورد مدیران عالی یا اساتید برجسته دانشگاه‌های کشور نیز نشان دهنده سیر قهقرایی اخلاق پژوهشی در مجامع علمی ماست. اما به راستی علل اصلی این مسئله کدام است؟ یقیناً پاسخ به این سؤال را باید بیش از هر چیز در متن محیط‌های علمی- دانشگاهی کشور جست‌وجو نمود. باید نوع مناسبات موجود در محیط‌های دانشگاهی کشور را مورد تجزیه و تحلیل قرار داد و رویه‌های موجود را آسیب‌شناسی نمود.

دو عنصر اصلی موجود در محیط دانشگاه، اساتید و دانشجویان هستند. به نظر می‌رسد علل اصلی ایجاد زمینه‌های تقلب علمی را باید در ارتباط این دو عنصر با یکدیگر جست‌وجو نمود. در واقع تقلب علمی را می‌توان یکی از تبعات و پیامدهای ارتباط معیوب استاد و دانشجو در دانشگاه‌های کشور دانست. استادی که بدون آنکه برایش اهمیتی داشته باشد تنها برای حفظ ظاهر علمی! خود انبوهی از تحقیقات را به دانشجویان می‌دهد تا انجام دهند، خود به خود زمینه ایجاد تقلب علمی را در سطح دانشگاه فراهم می‌کند. دانشجویان که می‌دانند استاد تحقیقات را نگاه هم نخواهد کرد، کارهای دانشجویان ترم‌های قبل را به عنوان تحقیق خود به استاد ارائه کرده و نمره می‌گیرند و ابداً از این مسئله احساس گناه نمی‌کنند. در این چرخه معیوب، باید توجه داشت که در اصل آن کسی که به این مسئله دامن زده، شخص استاد بوده است و عمل وی نیز تقلب علمی بزرگ‌تری به حساب می‌آید.

اگرچه انگیزه‌های شخصی دانشجویان نیز در این مسئله دخیل می‌باشد، ولیکن به جرئت می‌توان گفت که استاد نقش محوری در این پروسه معیوب را ایفا می‌کند. طبیعتاً احساس مسئولیت استاد در این مورد و برخورد قانونی و سخت او با دانشجوی متقلب، علاوه بر فرهنگ‌سازی در بین دیگر دانشجویان، آنها را از این عمل زشت و ناپسند دور خواهد نمود.

یکی از علل اصلی دیگر در فرآیند وقوع تقلب علمی، نبود سازوکارهای دقیق برای برخورد با متقلبان علمی است. اگرچه وزارت علوم در این زمینه گام‌هایی برداشته است، ولی باید گفت که این سطح از قوانین پیشگیرانه، برای مقابله با فرآیند تقلب علمی به هیچ وجه کافی نیست. گزارش‌های گاه و بیگاه صدا و سیما از تبلیغات مؤسسات فعال در زمینه فروش پایان‌نامه، مقاله و تحقیقات علمی در اطراف دانشگاه تهران! هیچ برخوردی با این مؤسسات خاطی را در پی نداشته است. بررسی میدانی نویسنده وجود چندین مؤسسه اینچنینی را در اطراف دانشگاه‌های معتبر کشور نشان می‌دهد. مؤسساتی که با افتخار و با نام مؤسسه تحقیقاتی در همین زمینه به فعالیت آزادانه در سطح شهر تهران مشغول هستند و به تمامی کشور نیز در زمینه‌ نوشتن پایان‌نامه، تحقیق و مقاله علمی ارائه سرویس می‌نمایند!

اگرچه نمی‌توان منکر وجود تقلب علمی در دیگر کشورهای دنیا شد، ولیکن باید اعتراف نمود که قوانین سخت و غیرقابل اغماض بسیاری از کشورها- خصوصاً کشورهای اروپایی و امریکا- در این زمینه، تأثیر بسزایی در کاهش این مسئله در سطح جوامع علمی آن کشورها و تقبیح این مسئله در منظر افکار عمومی داشته است. نبود قانون خوب در زمینه کپی رایت، همواره یکی از دغدغه‌های اصلی اهالی علم و فرهنگ در کشور بوده است. آنان که برای دستیابی به جایگاه علمی و خلق آثار مختلف در زمینه مطالعاتی خود، مرارت‌های زیادی به جان خریده‌اند و حالا نگران سرقت علمی آثار خود هستند. نگرانی خطرناک‌تر از همه، رشد اساتید تقلبی در نابسامانی ناشی از عدم نظارت دستگاه‌های مسئول بر تقلب‌های علمی صورت گرفته در مجامع دانشگاهی است.

سؤال این است که آیا از فردی که در سایه خلأ ناشی از نبود قوانین سختگیرانه، در تمام طول تحصیل خود با استفاده از تقلب علمی به درجه استادی دانشگاه رسیده است، می‌توان توقع خدمت به کشور و تلاش در جهت افزایش توان علمی دانشجویان تحت تعلیمش را داشت؟ ایجاد بانک الکترونیکی جامع از اسناد علمی کشور، در کنار وضع قوانین بسیار سختگیرانه، یکی از مهم‌ترین گام‌های مقابله با تقلب علمی به حساب می‌آید. به عنوان مثال پایگاه اینترنتی«Arxiv» منتشرکننده مقالاتی در زمینه فیزیک، ریاضی، علوم ریاضی و کامپیوتر است. از آگوست ۲۰۱۱ این پایگاه با نصب نرم‌افزار ویژه‌ای به طور خودکار مقالات منتشر شده در این پایگاه را با بانک اطلاعاتی خود که شامل مقاله‌های منتشر شده پیشین در این پایگاه است، مقایسه و اگر تشابهی بین مقاله‌ها بیابد که نشان‌دهنده تقلب باشد نام نویسنده را به عنوان مؤلف مشکوک به تقلب نشاندار می‌کند.

طبیعی است که با وجود چنین سازوکارهایی برای پیشگیری از تقلب علمی، کمتر کسی حاضر خواهد شد حیثیت علمی- حرفه‌ای خود را با ریسک انجام تقلب علمی برای رسیدن به مدارج علمی- دانشگاهی بالاتر به مخاطره بیندازد. به نظر می‌رسد آنچه بیش از همه در رواج تقلب علمی در بین جامعه دانشگاهی کشور مؤثر بوده است، نبود قوانین شفاف و سختگیرانه در این زمینه است. در واقع باید هزینه انجام تقلب علمی در کشور آنقدر بالا برود که هیچ کس به صرافت انجام این عمل زشت نیفتد. اقدامات اخیر وزارت علوم در تهیه لایحه ممنوعیت خرید و فروش پایان‌نامه اگرچه می‌تواند به عنوان آغازی برای برخورد با متقلبان علمی به حساب آید، اما یقیناً با توجه به عمق فاجعه موجود، کافی نخواهد بود. از طرفی اجرایی شدن همین قانون حداقلی نیز خود نیازمند پیگیری و جدیت مسئولان امر می‌باشد. به امید حل معضل تقلب علمی در مجامع دانشگاهی کشور!

 

منبع: جوان آنلاین


پیوند کوتاه به این مطلب:

https://freudianassociation.org/?p=10777

  تاریخ انتشار: ۲۵ اردیبهشت ۱۳۹۴، ساعت: ۱۹:۱۴