یکشنبه ۲۸ شهریور ۱۴۰۰

بخش ها

آرشیو ماهیانه


دسته ها:امیر عباس کشاورز – شبنم نوحه سرا – وحید شریعت -مهدی صابری-صابران، روانکاوی در انجمن فرویدی، سور مقصور کاسبان روان

«تجربه یک شب بستری شدن پزشک»؟! ای کمتر از ماکاک!

شنبه ۰۹ اسفند ۱۳۹۳

دیدگاه خانم راحله ع. درباره «مافیای روان»

 
با خوندن این مصاحبه این سؤال به ذهنم اومد که «فاجعه تاریخی» نتیجه افزایش همدلی «مافیای روان» بود؟!!!

 

«مصاحبه با سید وحید شریعت، دانشیار روان پزشکی دانشگاه علوم پزشکی ایران

همدلی، عامل افزایش رضایت بیمار و پزشک

با دکتر سید وحید شریعت، روان‌پزشک و دانشیار دانشگاه علوم پزشکی ایران به گفتگو نشسته‌ایم تا از شیوه‌های درست ایجاد همدلی میان پزشک و بیمار آگاه شویم:

آقای دکتر از همدلی تعاریف متعددی شده. چرا؟

بله. واقعیت این است که مانند بسیاری دیگر از مفاهیم در مورد تعریف همدلی نیز توافق جامعی وجود ندارد. گاهی اوقات آنقدر این ابهام زیاد شده که برخی می‌گویند بهتر است این کلمه را کنار گذاشته و اصلا راجع به آن صحبت نکنیم اما در‌عین حال باز هم پژوهشگرانی بودند که سعی کرده‌اند با بازتعریف مفهوم این ابهام‌ها را کمتر کنند آیا همدلی صرفا محدود به انسان است؟

خیر. همدلی به مفهوم عام و از بعد هیجانی آن‌که همان همدردی است محدود به انسان نیست. جالب است بدانید که در مورد وجود همدلی بین حیوانات نیز مطالعات گسترده‌ای انجام شده و نتیجه این مطالعات نشان داده که همدلی در حیوانات هم وجود دارد. به‌عنوان مثال در شامپانزه‌ها که از نظر ساختار و عملکرد مغز بیشترین نزدیکی را با انسان دارند، مطالعات خیلی جالبی صورت گرفته و به نظر می‌رسد که یک ردپاهایی از همدلی در این جانور وجود دارد.

مثلا چه رابطه‌ای؟

مثلا رابطه مادر و فرزند در این شامپانزه‌ها بررسی و مشخص شده که رابطه عاطفی خیلی عمیقی بین مادر و فرزند وجود دارد.

اینها مثال‌هایی بود که جنبه غیر مطالعاتی و صرفا مشاهده‌ای داشت. آیا مطالعات دقیقی نیز در این زمینه صورت‌گرفته است؟

بله. در سال‌های اخیر مطالعه‌هایی روی ماکاک‌ها انجام شده است. این حیوان را طی یک آزمایش در موقعیتی قرار دادند که ۲ انتخاب داشته باشد. انتخاب اول دستیابی به غذا به همراه یک شوک به همنوع و انتخاب دوم عدم دسترسی به غذا و عدم شوک به همنوع. خیلی جالب است که آنها ترجیح داده‌اند که غذا را نگیرند و به همنوع آنها نیز شوک وارد نشود. این به‌نوعی ردپاهایی از همدلی است که در این حیوانات مشاهده شده‌است. البته میزان همدلی درشرایطی که آن حیوانات با یکدیگر آشنا یا غریبه باشند نیز متفاوت است. در شرایط سختی و فشار، رفتارهای دیگری نظیر آرام کردن، بغل کردن، تسلی دادن و این‌گونه رفتارها نیز از سوی این حیوانات دیده شده است.

همدلی دقیقا چیست؟

شاید بتوانیم ۳ رویکرد را برای همدلی تعریف کنیم. رویکرد اول، صرفا فهمیدن است. یعنی بفهمید که فرد مقابل چه احساسی دارد. رویکرد دوم لمس آن احساس و درد است و رویکرد سوم تلفیق ۲ رویکرد اول و دوم است. یعنی ۲ جز را با هم دارد. افرادی که به رویکرد سوم معتقدند، می‌گویند: «غیرممکن است که ما درک طرف مقابل را داشته باشیم اما احساس را نه. یعنی نمی‌توانیم بفهمیم بدون اینکه احساس کنیم.»

این تعریف همدلی تا چه اندازه کاربردی است؟ خصوصا در روابط پزشک و بیمار که موضوع بحث ماست.

کاربرد این تعریف در رابطه پزشک و بیمار یعنی مفید بودن آن در فرایند درمان. آنجاست که بیشتر توجه جلب درک مشکل و گرفتاری بیمار می‌شود. یعنی در واقع رویکرد نخست غلبه پیدا می‌کند و این اساس بیشتر مطالعات اخیر است. اگر چه همدلی یک ادراک است اما ادراک به تنهایی کافی نیست و پزشک باید بتواند آن ادراک را در رابطه قرار داده و به فرد مقابل برساند. پزشک هر چقدر هم خوب درک کند اما نتواند این احساس را منتقل کند نتوانسته همدلی خوبی داشته باشد. ما در واقع همدلی را بخش فهمیدن در نظر می‌گیریم.

از کدام یک از این ۲ می‌بایست در پروسه درمان استفاده شود؟

در پزشکی به ما یاد می‌دهند که سعی کنیم از همدردی دوری کنیم و به همدلی نزدیک شویم. به‌خاطر عوارضی که برای خودمان دارد و اینکه نمی‌تواند به بیمار کمکی کند. اگر چه به نظر می‌رسد که رویکرد سوم که می‌گفت اینها کامل از هم جدا نیستند تا حدی درست است. به‌هرحال موقعیت‌هایی وجود دارد که ممکن است بخشی از احساس را هم درگیر کند.

چه ارتباطی بین همدلی و رضایت یک بیمار وجود دارد؟

مطالعاتی انجام شده که نشان داده‌اند وقتی همدلی پزشک بیشتر است، رضایت بیمار بیشتر می‌شود. در این حالت طبیعتا رضایت پزشک هم بیشتر است و رابطه بهتری هم شکل می‌گیرد و طبیعی است که خروجی بهتری هم اتفاق بیفتد. در این شرایط بیمار توصیه‌های پزشک را بهتر پذیرفته و ببیشتر به آن عمل می‌کند و در نتیجه علاوه بر تاثیر درمانی، قادر است به‌صورت غیرمستقیم با بهتر شدن پذیرش بیمار شرایط درمان را بهتر کند. نکته جالب این است که در صورت همدلی پزشک، حتی اگر اتفاق بدی برای بیمار بیفتد احتمال اینکه مریض از پزشک شکایت کند، کمتر می‌شود، چرا که بیمار معتقد است پزشک تمام تلاش خود را کرده است.

آیا میزان همدلی پزشک قابل ارزیابی است؟

۳۶ ابزار مختلف به‌منظور ارزیابی میزان همدلی شناسایی شده که ۸ تای آن، شامل تعدادی فعالیت‌های مرتبط با ارتباط‌سنجی بوده اما مشکلی که همه این آزمون‌ها دارند این است که خیلی به‌صورت اختصاصی به‌منظور بررسی رابطه بین پزشک و بیمار تدوین نشده‌اند، یعنی پرسش نامه برای ارزیابی همدلی بوده و این همدلی را می‌توانیم در هر موقعیتی بسنجیم. در عین حال خیلی از سوالات آنها ممکن است در رابطه پزشک و بیمار فاقد کاربرد باشد. جالب است بدانید دکتر محمدرضا حجت، روان‌شناسی که در ایران درس خوانده و دکترای روان‌شناسی خود را از دانشگاه جفرسون دریافت‌کرده و هم اکنون نیز استاد گروه روان‌پزشکی دانشگاه جفرسون است، کتاب معروفی دارد که در آن ابزار معروف خود را جهت ارزیابی میزان همدلی بین پزشک و بیمار معرفی کرده در واقع بهترین ابزاری که برای سنجش همدلی در حال حاضر وجود دارد پرسشنامه ایشان است که ابزار وی به ۳۸ زبان نیز ترجمه شده.

آیا شما هم از این ابزار استفاده کرده اید؟

بله. اولین مطالعه‌ای که انجام دادیم روی ۲۰۷ پزشک بود که با همین پرسش نامه جفرسون انجام شد. به نتایج جالبی هم رسیدیم. از جمله اینکه میزان همدلی میان پزشکان خانم بیشتر از آقایان بود. نکته جالب این بود که هر چقدر تجربه کاری پزشکان عمومی بیشتر می‌شد، نمره همدلی بیشتری نیز می‌گرفتند. مطالعه دوم روی ۲۵۱ دستیار بود که نتیجه آن این صورت گرفت که بالاترین میزان همدلی در دستیاران روان‌پزشکی وجود داشت.

مطالعه سوم روی ۱۱۸۷ دانشجوی پزشکی از ۱۶ دانشگاه انجام شد. نتیجه این مطالعه این بود که هر چقدر سال‌های تحصیل پزشکی بیشتر می‌شد، نمره همدلی کاهش پیدا می‌کرد. یعنی دانشجوی سال‌های اول همدلی بهتری داشت. درسال سوم هم بد نبود اما وارد بخش که می‌شد همدلی افت پیدا می‌کرد. این دانشجو به مرحله انترنی که می‌رسید به پایین‌ترین حد همدلی دست می‌یافت.

چرا این‌طور است؟

بخشی از این مسئله می‌تواند به دلیل اشکال‌های سیستم آموزشی باشد. البته این مسئله فقط در ایران وجود ندارد. در اغلب کشورهای مورد بررسی به جز ژاپن مشاهده شده است.

آیا می‌توان کاری کرد که این افت اتفاق نیفتد؟ یا اگر کسی بخواهد که همدلی خود را افزایش دهد آیا راهی وجود دارد برای این کار؟

این مسلم است که میزان همدلی قابل تغییر است. وقتی همدلی به این راحتی کم می‌شود یعنی قطعا قابل افزایش هم است که البته عوامل زیادی در آن دخیل‌ هستند. تعدادی از افراد هستند که هر کاری کنید اهل همدلی نیستند، یعنی انگار زمینه لازم را ندارند. علاوه‌بر زمینه ژنتیکی اولیه، عواملی مثل تجربه‌های سال‌های اولیه زندگی هم اهمیت دارد. اینکه فرد چطور رشد کرده؟ چقدر انگیزه دارد که همدلی خود را تقویت کند؟ و البته محیط نیز باید بتواند این رشد را تسهیل کند. فقط در قسمت آخر یعنی فراهم کردن محیط مناسب می‌توانیم نقش داشته باشیم . باید برنامه‌های آموزشی‌ای تدارک ببینیم که در افزایش همدلی پزشک موثر باشد.

راهکار شما برای افزایش همدلی پزشک چیست؟

چند رویکرد برای بهبود همدلی وجود دارد. ساده‌ترین آن، تشکیل کارگاه آموزش مهارت‌های ارتباطی است. کاری که مطالعات زیادی روی آن انجام شده و به نظر می‌رسد که موثر هم هست. کار دوم که کمی سخت اما موثر می‌شود این است که مصاحبه فرد ضبط و سپس همه اجزای آن آنالیز شود و سپس بحث شود که مثلا اینجا بهتر بود این کار را می‌کردیم. توجه به رفتار مدل‌ها راهکار بعدی است. اینکه پزشک ببیند بقیه به‌خصوص استادان خود چطور رفتار می‌کنند؟ با این روش پزشکان با نحوه رفتار درست با مریض آشنا می‌شوند. راهکار بعدی جابه‌جایی نقش‌ها است. مثلا جای پزشک و مریض عوض می‌شود. یک راهکار دیگر این است که دانشجو را در کنار مریض قرار می‌دهند و به او می‌گویند سایه به سایه مریض برود و با دغدغه‌هایش آشنا شود. تجربه یک شب بستری شدن پزشک راهکار مناسب بعدی است که می‌تواند همدلی پزشک را به میزان قابل توجهی افزایش دهد.»

 

http://www.salamatiran.com/NSite/FullStory/?Id=67790&type=3


پیوند کوتاه به این مطلب:

https://freudianassociation.org/?p=8630

  تاریخ انتشار: ۱۱ اسفند ۱۳۹۳، ساعت: ۲۰:۵۶