پنج شنبه ۱۴ آذر ۱۳۹۸

بخش ها

آرشیو ماهیانه


دسته ها:روانکاوی در رسانه‌ها و در جامعه

سرقت علمی ـ ادبی و انواع آن

وبلاگ دانش پرستاری: از کلاس درس تا جامعه

 

اخلاق در مقاله نویسی: جعل، تحریف و سرقت ادبی (Plagiarism)

 

این مطالب در کارگاه مقاله نویسی فارسی ارائه شد.

سخنران: مریم چهره گشا کارشناس ارشد پرستاری و کارشناس مرکز تحقیقات پرستاری

برگزار کننده کارگاه: مرکز تحقیقات پرستاری گلستان، گرگان. کلیک کنید

تاریخ: ۲۱ مهرماه ۱۳۹۰

 

جعل (Fabrication): ساخت داده و نتایج و ثبت و گزارش آن‌ها

تحریف (Falsification): دستکاری روش کار، ابزار و یا تغییر و حذف داده‌ها و نتایج، به طوری که تحقیق به عنوان یک مطلب ثبت شده، مشخص نگردد.

سرقت ادبی (Plagiarism): تصاحب و تملک ایده‌ها، نتایج، کلمات بدون ذکر نام و اعتبار صاحب اثر

 

سرقت ادبی چیست؟

 

 

سرقت علمی ـ ادبی استفاده از ایده‌ها و عبارات دیگران، به عنوان ایده و عبارات خویش و در واقع نوعی دستبرد فکری یا ایده دزدی است. سرقت علمی ـ ادبی می‌تواند شامل طیف وسیعی از دستبردهای آگاهانه تا  کپی کردن اتفاقی مطالب دیگران باشد.

 

سرقت ادبی

 

«دستبرد علمی» و اصطلاحاتی مانند دزدی یا سرقت علمی، ادبی یا فکری در فارسی، در برابر واژه Plagiarism به کار می‌روند.

کاربرد این واژه در مفهوم «دزدی ادبی» را به «مارکوس والریوس مارتیلیوس» شاعر هجو سرای رومی سده نخست میلادی نسبت داده‌اند. وی خود را ارباب و صاحب و کلمات را برده خویش می‌دانست و به کسانی که اشعار وی را به نام خود عرضه می‌کردند، لقب plagiarius (به معنای بچه دزد، غارتگر، فریب دهنده) داده بود.

 

 

سرقت ادبی در تمام کشورهای دنیا وجود داشته و وجود خواهد داشت.

مانند ناخالصی هر مورد دیگری در جهان هستی، پژوهش و علم هم، دارای آفت‌هایی هستند.

در گذشته به دلیل آن که سیستم جستجوی الکترونیکی کاملی برای شناسایی موارد تخلف علمی در دنیا وجود نداشت، به رغم آن که در همه جای دنیا تخلف علمی انجام می‌شد، اما موارد آن خیلی به سختی کشف می‌گردید.

 

چرا نیازمند آگاهی درباره سرقت ادبی هستیم؟

 

به عنوان عضوی از جامعه علمی، از ما انتظار می‌رود مسائل اخلاقی را در این جامعه رعایت کنیم که یکی از آن‌ها، ذکر ایده‌ها، عبارات و مفاهیمی است که آگاهانه از دیگران وام گرفته‌ایم. واضح است که بدون وام گرفتن از عبارات و یا ایده‌های دیگران نمی‌توانیم متن علمی بنویسیم ولی مهم است که بدانید چقدر از متون قدیمی یا جدید استفاده کرده‌ایم .

 

بخشی از این مهم با «شناخت منابع» انجام می‌شود که می‌تواند به شکل نقل قول در متن، پاورقی یا نوشته های پایانی باشد و عامل افتراق متون علمی از سایر متون است و در واقع به عنوان بخشی از قدرت تحقیقات علمی محسوب می‌گردد.

 

سرقت علمی ـ ادبی، حداقل به ۳ دلیلی که در پی آمده، غیر اخلاقی است:

نوعی دستبرد است، چرا که ایده‌ها و عبارات دیگران را که بخشی از دارایی عقلانی آن‌هاست سرقت شده و به اسم فرد دیگری عرضه می‌گردد.

زیرا فردی که اقدام به سرقت علمی ـ ادبی می‌نماید از این عمل خویش سود می‌برد.

مدرک تحصیلی، نشانی از توانایی و دانش صاحب آن است، اگر فرد با تکیه به این مدرک و بدون احراز شرایط واقعی علمی در جایی استخدام شود، می‌تواند برای دیگران خطرناک باشد.

 

نمونه‌های رایج سرقت ادبی

 

خریدن، برداشتن و یا قرض گرفتن یک برگه

کپی کردن مطالب از منابع دیگر بدون ذکر منبع

بهره گیری از نظرات دیگران بدون ذکر منبع آن

تفسیر یک مطلب بسیار شبیه به مطلب اصلی

دانلود کردن منابع اطلاعاتی رایگان

کپی کردن مقالات از اینترنت و یا منابع اطلاعاتی عمومی

کپی برداری و چینش چند متن در کنار هم به عنوان یک متن جدید

استفاده از رفرنس‌های اشتباه

تغییر دادن اطلاعات و داده‌ها

زمانی که فرد مطلبی را یادداشت می‌کند که شامل:

کلمات

عقاید

آمار

حقایق

و یا اطلاعاتی از نویسنده یا منبع دیگری است باید به صورت زیرنویس، نقل قول و … نام نویسنده و یا منبع مورد استفاده را قید نماید.

 

انواع دستبرد علمی

 

۱. سرقت ادبی مستقیم (Copy & Paste): نویسنده اثر را کلمه به کلمه و بدون هیچ استنادی و یا استفاده از علامت نقل قول به عنوان اثر خود وانمود کند.

۲. سرقت ادبی تغییر کلمات (Word Switch): زمانی که متنی از منبع اصلی گرفته شده و تنها دو، سه کلمه از آن تغییر یابد.

۳. سرقت ادبی در سبک نگارش (Style): زمانی که نویسنده جملات منبع اصلی را پاراگراف به پاراگراف و خط به خط دنبال کند، هر چند هیچ یک از کلمات وی همانند منبع اصلی نباشد.

۴. سرقت ادبی از نوع تشبیه (Metaphor)

تشبیه یا استعاره یعنی یک ایده واضح که به خواننده این امکان را می‌دهد که حس و درک نزدیک تری از یک رویداد و یا واقعه داشته باشد. پس تشبیه و استعاره به عنوان بخش مهمی از سبک خلاقانه یک نویسنده به حساب می‌آید.

در برخی موارد فرد توانایی توضیح دادن درباره ایده‌های مهم کار خود را ندارد، بنابراین از جملات سلیس متن اصلی استفاده می‌نماید.

۵. سرقت ادبی ایده (Idea)

زمانی که فرد نویسنده در مقاله خود راه حل و یا ایده خلاقانه‌ای را بیان می‌کند، این ایده و راه حل منسوب به وی خواهد بود. در بسیاری از موارد، افراد تازه کار در افتراق بین اطلاعات عمومی رایج و ایده‌های نویسنده در منبع اصلی مشکل دارند.

حیطه دانش عمومی، به هر گونه ایده و یا راه حلی گفته می‌شود که بیشتر افراد با هر سطح سواد و دانشی آن را پذیرفته‌اند. بنابراین نیاز به منبع دادن ندارند.

 

راهبرد اساسی در مقابله با سرقت ادبی

 

در مبارزه با تقلب (هر نوع تقلبی) سه راهبرد اساسی وجود دارند:

کاهش انگیزه برای انجام تقلب و جلوگیری از بروز آن

شناسایی مؤثر و دقیق تقلب انجام شده

برخورد با فرد متخلف و جبران تقلب انجام شده

 

 

کاهش انگیزه برای انجام تقلب و جلوگیری از بروز آن

 

راهبرد اول مداخلاتی مثل آموزش گسترده در مورد انواع تقلب و عواقب انجام آن، تدوین آیین نامه‌های بازدارنده، آموزش سردبیران و اعضای تحریریه مجلات علمی درباره تقلب، گسترش فرهنگ شفافیت، صداقت و راستگویی در انجام و گزارش دهی پژوهش‌های انجام شده و نظیر آن را شامل می‌شود.

 

 

شناسایی مؤثر و دقیق تقلب انجام شده

 

در زمینه راهبرد دوم، شناسایی دقیق و مؤثر تقلب‌ها، هنوز کارهای زیادی باید انجام شوند. استفاده گسترده از نرم افزارهای کشف سرقت ادبی، به کار گیری روش‌های آماری شناسایی تقلب در داده‌ها و گزارش‌های تحلیلی، بازدید از سایت‌ها و داده‌های اصلی مطالعات انجام شده (به خصوص در مورد کارآزمایی‌های بالینی) از آن جمله‌اند.

 

برخورد با متقلب و جبران تقلب انجام شده

 

اجرای کامل آیین نامه تخلفات پژوهشی مداخله اصلی در راهبرد سوم (برخورد با متقلب و جبران تقلب انجام شده) است. دانشگاه‌ها و وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی در این زمینه جدی است.

 

یک مورد تقلب می‌تواند حیثیت شغلی یک فرد، اعتبار یک مرکز یا دانشگاه، و حتی اعتبار پژوهشی یک کشور را خدشه دار کند. در زمینه تحقیقات علوم پزشکی موضوع جدی‌تر است، چرا که تقلب می‌تواند به اعتماد عمومی به حرفه پزشکی و نظام سلامت نیز آسیب بزند.

 

نحوه صحیح رفرنس دادن

 

نقل قول مستقیم 

 

بازنویسى دقیق کلام شفاهى یا کتبى دیگران نقل قول مستقیم است، وقتى می‌خواهیم عین کلام کسى را در نوشته خود نقل کنیم، باید:  آن را بین دو گیومه ( « » ) بیاوریم و بلافاصله منبع را ذکر کنیم.

حتى هنگامى که یک عبارت یا یک کلمه خاص و مهم را از کسى یا منبعى نقل می‌کنیم. آن را در گیومه بیاوریم.

حتماً صفحه و کل دقیق مطلب نقل شده را ذکر کنیم.

 

نقل قول غیرمستقیم و خلاصه کردن 

 

هنگامى  که اطلاعات و مطالب منبعى را در نوشته خود ترکیب می‌کنیم و آن را با کلام خودمان بنویسیم،‌ نقل قول غیر مستقیم کرده‌ایم.

نقل قول غیرمستقیم، بازنویسى یا بازگویى یک قطعه کوچک از یک متن است که طى آن معناى اصلى به صورت دیگرى بیان می‌شود.

خلاصه یا نقل قول غیرمستقیم باید به قلم ما باشد و از کلمات و جمله‌هاى خود براى بیان مطالب دیگران استفاده کنیم. به یاد داشته باشیم که فقط تغییر دادن یک یا دو کلمه نقل قول غیرمستقیم نیست؛ بلکه باید مطلبى را که خوانده‌ایم خوب فهم کنیم و سپس آن را با استفاده از کلمات و عبارات خود بیان کنیم.

 

 

چرا منابع باید ذکر شوند؟

 

مجازات‌های قانونی

 

در دانشگاه‌ها، کمیته انضباطی به موارد دستبرد علمی دانشجویان و استادان رسیدگی می‌کند. در بسیاری از دانشگاه‌ها، دستبرد علمی توسط دانشجویان، تخلفی جدی محسوب می‌شود و به از دست دادن درجه دانشگاهی آن‌ها به ویژه در سطوح عالی نیز ممکن است منجر شود.

 

در برخی دیگر، بسته به نوع سرقت ادبی، از نمره درسی دانشجو کاسته می‌شود. استادان و پژوهشگرانی که مرتکب دستبرد علمی می‌شوند، علاوه بر از دست دادن اعتبار خود، گستره‌ای از مجازات‌ها ـ از تعلیق تا اخراج کامل ـ را متحمل خواهند شد.

 

نرم‌افزارهایی برای کشف دستبرد علمی

 

نرم‌افزارها و سایت‌هایی برای کشف دستبرد علمی در اسناد متنی به کار می‌روند مانند Turnitin, Eve2, Scan My essay, Safe Assign. در بیشتر مؤسسه‌های آموزشی و دانشگاه‌ها به ویژه در آمریکا مثل دانشگاه بوستون و دانشگاه آکسفورد و… از Turnitin استفاده می‌کنند.

نرم افزارet-BLAST که عنوان مقاله، خلاصه مقاله و کلید واژه‌های مقاله را بررسی می‌کند.

 

نحوه برخورد با تقلب‌های علمی در کشور

 

در برخورد دانشگاه و سازمانی که فرد به آن وابسته است با تقلب علمی: دانشگاه و سازمان مربوطه نمی‌تواند برای ارتقای عضو هیأت علمی به مقاله کپی برداری شده استناد کند و درمورد دانشجویان نیز هیچ دانشجویی در صورت ارتکاب به چنین کاری نباید به وسیله این مقاله فارغ التحصیل شود.

 

منشور اخلاقی در انتشارات علمی

 

۱- پژوهش عبارت است از «آزمودن فرضیاتی در مورد ارتباط احتمالی پدیده‌های طبیعی که به روشی نظام‌مند، کنترل شده، تجربی و دقیق انجام می‌شود». یافته‌های تحقیقات پزشکی به دلیل تأثیر زیاد بر زندگی مردم و سلامت جوامع از اهمیت ویژه‌ای برخوردارند به همین دلیل اطمینان از صحت داده‌ها و آنالیزهایی که به عنوان یک تحقیق پزشکی ارائه می‌شود، اهمیت بسیاری دارد.

 

۲- مطابق بیانیه هلسینکی و دیگر بیانیه‌های شناخته شده، تأیید اخلاقی جزء اصلی تمامی پژوهش‌هایی است که بر روی انسان‌ها، پرونده­‌های پزشکی، بافت انسانی بی نام یا حیوانات زنده انجام می‌گیرد. چنین تأییدی باید توسط کمیته‌های اخلاقی متناسب انجام گیرد. تأییدیه کمیته اخلاقی ذی‌صلاح باید در متن مقاله ذکر شود. جزئیات رضایت بیماران و سایر مسائل مرتبط نیز باید به روشنی در پروپوزال پژوهشی و به صورت خلاصه در نتایج مطالعه توضیح داده شود.

 

۳- تمامی مسؤولیت هر مطلب منتشر شده، شامل صحت و اعتبار تمامی مطالب آن، از جمله مطالب مربوط به اخلاق در پژوهش بر عهده نویسنده (نویسندگان) است. به طور کلی نویسندگان باید به اندازه کافی در نگارش مقاله شرکت داشته باشند تا بتوانند مسؤولیت تمامی (یا حداقل بخشی) از محتویات مقاله را برعهده بگیرند.

نویسنده مسؤول کسی است که مسؤولیت تیم تحقیقاتی و صحت کل کار را می‌پذیرد.

 

۴- «مطالعات چاپ شده نیاز به تکرار ندارند» به همین دلیل، انتشار یا ارسال مجدد یا همزمان تمام یا بخشی از یک مقاله قبلاً چاپ شده یا ارسال شده به یک مجله، قابل قبول نیست. استثناهای این مورد شامل انتشار خلاصه‌ای از پژوهش برای سمینار یا کنگره یا چاپ و انتشار پژوهش به زبان‌های دیگر است.

 

۵- نویسندگان یک مقاله با انتشار آن ادعا می‌کنند که محتویات علمی و ادبی مقاله، منتج از فعالیت علمی خودشان است. استفاده از نظرات یا جملات دیگران تحت عنوان نتایج یک پژوهش اصیل بر خلاف اخلاق علمی است و تخلفی جدی محسوب می‌شود که سرقت ادبی یا Plagiarism نام دارد.

۶- جعل قسمتی یا تمام یافته‌های پژوهش (داده سازی)، دستکاری عمدی در داده‌ها یا آنالیزها (گمراه کردن)، یا گزارش روش‌هایی که در واقع از سوی محققین به کار نرفته‌اند، نمونه‌هایی از تقلب علمی هستند. در موارد احتمالی دانشگاه مدارک لازم را برای بررسی و اتخاذ تصمیم لازم در مورد افراد درگیر اخذ خواهد کرد. این مدارک شامل بانک اطلاعاتی داده‌ها، مدارک بیماران، ریز بروندادهای آنالیزها و غیره خواهد بود.

 

منشور اخلاقی در انتشارات علمی

 

۷- انتظار می‌رود مجلات دانشگاه در هنگام دریافت مقاله، موارد ذیل را از نویسنده (نویسندگان) ‌خواستار شوند:

  • اعطای حق چاپ مقاله به مجله مربوطه

اعلام صریح مؤلفین مبنی بر صحت و اصالت مقاله و اینکه مقاله از نوشتار دیگری کپی برداری نشده، در مجله دیگری چاپ نشده و یا برای چاپ ارسال نشده (و نخواهد شد)

 

۸- در صورتی که پس از رسیدگی موضوع تخلف احراز شود، کمیته اخلاق دانشگاه مراتب را به مراجع صلاحیت‌دار (مانند هیأت ممیزه) ارجاع خواهد نمود.

 

منابع

 

ستوده ه، رفیع ن، میرزائی ز. نگاهی به دستبرد علمی و راهکارهای پیشگیری و پیگیری آن. فصلنامه کتابداری و اطلاع رسانی. شماره ۵۲ جلد ۱۳.

 

راهکارهای اجتناب از سرقت ادبی. سایت رسمی دکتر مهرداد جلالیان. قابل دسترسی در:

http://www.drmehrdad.com

 

منشور اخلاق در انتشارات علمی دانشگاه علوم پزشکی ایران. قابل دسترسی در:

http://tumspress.tums.ac.ir/content/?contentID=75

 

رشیدیان آ. تقلب در پژوهش، تخلف در پژوهش. قابل دسترسی در:

http://www.tums.ac.ir/faculties/pages/?contentID=422

 

کمیته کشوری اخلاق در پژوهش‌های علوم پزشکی. قابل دسترس در:

http://hbi.ir/Nsite/SpecialService/?SERV=59&SGr=180&Level=12

Owl prude online writhing lab. available through: http://owl.english.purdue.edu/owl/resource/589/01

Avoiding plagiarism. available through: http://www.depauw.edu/admin/arc/w-center/plag.asp

Avoiding Plagiarism. available through: www.bllaw.co.uk/pdf/Plagiarism%20and%20the%20law.pdf

http://www.mtroyal.ca/Library/HowDoI/CiteSources.htm

http://www.lc.unsw.edu.au/plagiarism/index.html

http://www.plagiarism.org

 

منبع: وبلاگ دانش پرستاری: از کلاس درس تا جامعه

 


پیوند کوتاه به این مطلب:

https://freudianassociation.org/?p=2293

  تاریخ انتشار: ۲۶ مرداد ۱۳۹۳، ساعت: ۱۱:۱۹